SÖMÜRGE ÜRETİM TARZINDAKİ SINIF ÇELİŞKİSİNİN ANALİZİ 1.BÖLÜM
SÖMÜRGE ÜRETİM TARZINDAKİ SINIF ÇELİŞKİSİNİN ANALİZİ 1.BÖLÜM
0 Yorum
19-09-2021

Gördüğümüz gibi, hipotezimiz meşruiyetini ve bilimsel karakterini Marksist teorik temellerden almaktadır. Bu, Marx’ın belirtmiş olduğu bir üretim tarzının diğer ikisinin kaynaşmasıyla ortaya çıkabileceği ihtimaline dayanır. Bunun ışığında az gelişmişliği, gerçekten üretimin özel bir tarzı olarak görüyoruz. Bu, tarihsel süreçte sömürge ilişkiler çerçevesi içinde üretimin kapitalist ve pre-kapitalist birleşmesi biçimden meydana gelen, az gelişmiş ülkelerin sömürgeleştirilmesinin sonucudur. Sömürge üretim ilk bakışta iki açıdan üretimin özel bir tarzı olarak görünür: ilki kapitalist üretimin pre-kapitalist toplumsal yapıya nüfuz ederek yayılmacı gelişmesi olduğu sürece; ikincisi kapitalist toplumsal yapı içinde pre- kapitalist üretimin yinelenen bir tarzda gelişimi olduğu sürece. Üretimin gelişiminin devam etmesi için bunun dışında bir yapının içinde meydana gelmesi gerekir. Örneğin, sömürge ilişkilerin himayesi altındaki sömürge bir ülkede kapitalist üretimin gelişiminin ülkeyi dağıttığı ve yıktığı sürede geleneksel üretim tarzı korunur. [i]  “Geleneksel” üretimin tekrarlayan bir biçimde gelişmesi, bu gelişmenin gerçekleştiği deforme olmuş “kapitalist” (yani sömürge) üretim yapısından başka bir şeyin sonucudur. Bunun nedeni, bu çerçevenin “geleneksel” üretimin (tekrarlanmayan) gelişim ufkunu engellemesi ve şiddetle uzaklaştırmasıdır. Bunu akılda tutarak, sömürge üretim tarzını üretimin özel bir tarzı olarak analiz etmeye çalışacağız. Üretim tarzının analizi onun çelişkili temelinin analizi demektir. Dolayısıyla sömürge üretim tarzının çelişkilerini ve onun tarihsel gelişim biçimini araştırmalıyız. Böylesine bir analizde önemli bir noktayı berraklaştırmamızı gerektirir, şöyle ki bu tarzın çelişkileri, genellikle söylenen, ona özgüdür çünkü çelişkiler sömürge üretim tarzının gelişimi ve yapısının özgünlüğüyle belirlenmiş kurucu bir yapısal çerçeve içinde gelişir. Tarzın çelişkilerinin gelişimine yönelik bu yapısal çerçeve evvela toplumsal yapının içindeki üretim güçleri ve üretim ilişkilerinin arasındaki ilişkinin temeli olan ekonomik çelişki tarafından belirlenir. Bu ilişki sırasıyla özel bir üretim tarzının gelişmesi olarak toplumsal gelişmenin temel çerçevesini oluşturur. Gelişime farklı karakterini veren bu gerçek ilişkidir. Tarih böyle bir çerçevenin dışında yinelenen diyelim ilerleyen ya da farklılaşmamış bir hareketten çok belirlenmiş yapısal çerçeve içinde yer alan bir harekettir. Bunun ışığında sömürge üretim tarzının temel çelişkisini tanımlayarak başlamalıyız demek oluyor ki onun tarihsel gelişiminin yapısal çerçevesini tanımlamalıyız.

Marx ünlü metninde şöyle yazar: İnsanlar, sürdürdükleri toplumsal üretimde kaçınılmaz ve kendi istemlerinden bağımsız belirli ilişkilere katılırlar; bu üretim ilişkileri kendi üretimlerinin maddi gücünün belirli bir aşamasına tekabül eder. Bu üretim ilişkilerinin toplamı, hukuki ve siyasal üst yapının yükseldiği, toplumsal bilinç biçiminin belirlenmesine tekabül eden gerçek temeli yani toplumun ekonomik yapısını kurar. Bu anlaşılması güç, önemli metinde konumuzla ilgili iki temel fikir vardır. Birincisi, üretim ilişkilerini ve üretici güçleri gelişmenin çelişkili birliğinde bir araya getiren sürekli uyuşma; ikincisi, üretim ilişkilerinin üretim biçimleri içinde sosyo-ekonomik yapıyı yani toplumun tarihsel gelişiminin temelini kurması fikri. Bundan, verili bir toplumun birliğinin ve uyumunun içindeki üretim ilişkilerinin birliği ve uyumunda uzandığını anlıyoruz. Bu halde sömürge üretimde bu birliğin ve uyumun biçimi nedir? Sömürge üretiminin içindeki üretim güçleri ve üretim ilişkilerinin arasındaki ilişkinin biçimi nedir?

“Sömürge üretimi” kavramını, ihtiyari ya da öznel nedenlerle “az gelişmiş” ülkelerdeki üretim tarzının yerine belirlemedik. Bu seçim, “azgelişmiş” ya da “geri kalmış” gibi toplumumuza yapıştırılmış kavramlara duygusal bir cevap değildir. Bu (duygusal) bir cevap olsaydı yeni olan “gelişmekte olan ülkeler” kavramını eşit bir şekilde reddetmezdik. Son günlerde bu yeni terim ekonomik literatürdeki Batı’nın kapitalist düşünürleri arasında hassas ve sıkıntılı hislerimizi önlemek için rağbet görmektedir! Bu yeni kavramı bilimdışı ve bu ülkelerdeki bariz üretim tarzını göstermediği için reddediyoruz. Kapitalist, sosyalist ya da feodal ülkelere başvurduğumuzda onları yapısal ve tarihsel olarak değerlendirmek için bu ülkelerden bir üretim tarzı standardı oluşturabiliyoruz. Fakat gelişmiş, gelişmekte olan ya da az gelişmiş ülkelerde başvurduğumuzda bunların içindeki üretim tarzını anlamakta güçlük çekiyoruz ya da bu üretim tarzları gizleniyor. Aslında bu ülkelerin üretim tarzlarının açığa çıkarılması saklamaya çalışanlar açısından tehlike arz eder. Bütün bu kavramlar benzer şekilde yanlıştır çünkü ‘büyümenin’ neden sömürge ülkelerde yavaş olduğu ya da gerçekleşmediğinin gerçek, yapısal ya da tarihsel nedenlerini gizlemektedir. “Sömürge üretim” terimi tercihimiz “azgelişmişlik” için bir ışıktır ve onun gelişiminin boyutlarını tespit eden rasyonel, bilimsel bir amaçtan meydana gelir. Terimimiz, bu üretimin tüm oluşumunun tarihsel boyutlarına (yani yapısal çerçeveye) dikkat çekmektedir.

Sömürgeleştirilmiş ülkelerde üretim güçlerinin gelişmesi için sömürge ilişkiler tarihsel çerçevede kurulur. Sömürgecilik, yeni üretim ilişkilerini oldukça şiddetli bir yolla bu ülkelere tanıtır. [ii]  Bu yeni üretim ilişkileri üretim güçlerini geliştirir ve şekillendirir. Sömürge ülkelere yerleştirilen bu yeni üretim ilişkileri, önceden var olan kalkınma yapısını içerden imha ederek, yani bu ülkelerin mantıksal tarihi gelişiminden radikal bir şekilde farklılaşarak ilerler. Avrupa’daki feodalizmin tarihsel gelişimiyle zuhur etmiş üretimin kapitalist ilişkilerinin tersine sömürge ülkelerde zuhur etmiş üretim ilişkileri sömürgecilikten önce var olan üretim tarzının içsel kalkınmasının zorunlu bir sonucu değildir. Çünkü bu üretim ilişkileri, sömürge ilişkileri ve doğrudan sömürge kuralları altında biçimlendirilir; onları üretimin sömürge ilişkisi olarak imlemeliyiz. Bu sadece sömürgeciliğin ülkedeki üretici güçlerin gelişmesini serbest bırakabilmesi ile önceden var olmuş kalkınma yapılarının yıkılması aracılığıyla sömürgeciliğin kurallarına bağlı olarak ve daha sonra kapitalist üretim fikrine doğru yönlendirerek mümkün hale gelir. Sömürge öncesi üretim ilişkileri, kendi bölümlerinde üretim güçlerini etkinleştirmekten ziyade paralize olmuş ve tarihi tekrar eden bir döngüye itmiştir. Böylece sömürgecilik, sömürgeleştirilmiş ülkelerin var olduğu durgunluk durumunu yok ederek o zamana kadar üretemeyen üretim güçlerini serbest bırakan tarihin itici bir gücü gibi ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, bu tarihsel fenomen -bütün sömürge ülkelerdeki en önemlilerinden biri- yeniden değerlendirilmeyi hak ediyor. İşin aslı şu ki bu ülkelerdeki bir üretim tarzından diğerine geçiş özel olarak sömürge öncesinden sömürge üretim tarzına, başlangıçtaki üretimin yörüngesinin mantığına göre gelişmedi. Bundan ziyade yörüngenin içindeki yapısal değişikliğin sonucuydu yani dış güçler tarafından belirlenen gelişiminin mantığının bükülmesinin sonucuydu. Bu tarihsel fenomenin önemi devrimi hatırladığımızda, Marksist algıda bilimsel olarak bir üretim tarzından diğerine geçiş yani bir toplumsal yapıdan diğerine geçişte ortaya çıkar. Bununla birlikte devrim tarihin gerçek, doğasındaki potansiyeli gerçekleştirmesi yoluyla özgürleşmesi olduğundan sömürgeleştirilmiş ülkelerdeki sömürge üretim tarzına geçiş bir devrim olarak nitelendirilmedi. Sömürgecilik aslında bu ülkelerin tarihine karşı bir devrim ve onlara karşı bir güçtür. Tarihlerindeki özgürlük hareketlerinden ziyade sömürgecilik özlerinde bulunan gelişim olasılığını engellemiştir. Sömürge ülkeler kendi sömürgeleştirilmeleri ve tarihlerindeki sömürge gelişiminin çelişkileri aracılığıyla tarih sahnesine çıktılar. Tarihe gelmeleri üzerine sömürge ülkeler kendilerinin önceki gelişim ufkunun engellediğini gördüler. Onları tarihe getiren güç -şiddet-, bu ufukları tıkayanın bizzat kendisiydi. Sömürgecilik ülkemizin tarihini engelledi ve onun hareketini biçimsizleştirdi. Bu durgunlaşmadan özgürleşmenin tarihinde sömürgecilik, bağımlılığa doğru bir ufuk çizdi. Bu nedenle bu özgürleşmeden çok yok etme devriminin kuruluşuydu. Gerçek devrim zorunlu olarak, sömürgeciliğin sahip olduğu yok etme gücünden özgürleşme amacıyla sömürgeciliğe karşı savaşmalıdır. Böylelikle ciddi bir soru sormalıyız sömürge üretim tarzı tasarlanmış olmasaydı bile kendiliğinden, kendi kendini idame ettiren bir üretim tarzı olabilir miydi? Bu sorunun kaçınılmazlığı, iki faktörü hesaba kattığımızda keskin bir şekilde ortaya çıkıyor:

Birincisi, sömürge üretim tarzının biçimlendirildiği tarihsel durum;

ikincisi, (kendi içinde yetiştirilen) üretim ilişkilerini zorunlu olarak deforme eden bir çerçevede olsa da, sömürgeciliğin özgürleştirdiği üretici güçler tarafından ortaya çıkarılan sınırlı (ve nihayetinde engellenen) gelişme ufku. Bu sorunun üzerinde ısrarcı olurken kendimizle çelişmiyoruz. Gördüğümüz gibi bu nedenle bu üretim tarzı tamamen kendiliğinden ya da yapısal olarak bağımsız olamaz ve tarihsel formasyonu ya da içsel kalkınmasından herhangi birine baktığımızda en ayırt edici karakterinin bağımlı yapısı olduğu görülmektedir. Sömürge ülkelerde, sömürgeciliğin yayılmacı üretiminin himayesindeki üretici güçleri “özgürleştirmek” aslında bu güçlerin kendi gelişimlerindeki yapısal sınırların tarihsel deformasyonudur. Bunun nedeni, sömürge ülkelerdeki üretici güçlerin kapitalist üretim ilişkilerinin yaratılmasıyla (örneğin Avrupa'da olduğu gibi) değil, daha çok yeni sömürgeci üretim ilişkilerinin yaratılmasıyla serbest bırakılmasıdır. Marx’ın daha önce metninde açıkça söylediği gibi, üretim güçleri kendi toplumsal ilişkilerine dayanır ve aksi mümkün değildir. Bu güçler soyutlamayla gelişmez fakat üretim ilişkisinin belirli bir çerçevesinde belirlenir. Özellikle toplumsal üretim ilişkileri, üretici güçlerin gelişiminin çerçevesini belirler ve genel olarak üretimi şekillendirir. Bu toplumsal güçler gelişse bile, üretim güçlerinin oluşturduğu çerçeveyi aşamaz. Sömürge üretim ilişkileri zorunlu ve yapısal olarak sömürgeciliğin özgürleştirdiği üretici güçlerin gelişimiyle sınırlanmıştır. Sömürge ve kapitalist üretim ilişkileri arasındaki fark, hem tarihsel oluşumları hem de yapısal özleri açısından çok büyüktür. Onların arasındaki yapısal farklılık her birini oluştuğu tarihsel formasyondan kaynaklanır. Üretimin kapitalist ilişkiler tarzı, feodal üretim çerçevesi içinde, ilk olarak üretici güçlerin gelişimi tarafından biçimlendirilmiştir. Feodal çerçevenin zorunlu bozulması böylece hem kapitalist ilişkilerin tamamlanması hem de üretici güçlerin özgürleştirilmesi için bir koşuldur. Diğer yandan üretimin sömürge tarzı pre-sömürge üretim çerçevesi içindeki zorunlu gelişen üretici güçlerin sonucu değildir. Sömürge ülkelerdeki kapitalist gelişmeyi sömürge bağımlılığı yoluna yönlendiren sömürgeci şiddet ve yıkım, bununla birlikte, sömürge üretim ilişkilerinin oluşumu, bu ülkelerdeki üretici güçlerin gelişiminden önce kapitalist gelişme olasılığını ortadan kaldırdı. Sömürgeciliğin özgürleştirdiği üretici güçler sömürge ülkeleri deformasyona uğratacak şekilde hareket etti. Bu durum kapitalizme doğru gelişim olanaklarını yok etti. Bunu Lübnan’da görüyoruz ve bugün hala birçok sömürge ülkede devam etmektedir. Sömürgeciliğin ilk çabasının sömürgelerdeki el emeği ve hafif tüketime yönelik üretim dâhil bütün sanayi gelişimini engellemek olduğunu unutmamalıyız. Sonuç olarak, sömürgeciliğin ülkelerimizde kendi çıkarlarına hizmet etmek ve yeteneklerimizi köleleştirmek için yaptığı yatırımları iyi yönetmesi amacıyla ülkelerimize taşınmış üretim güçleri hiçbir şekilde bağımsızlık seviyesine yükselememiştir. Bu ülkelerde üretici güçler gelişirken, bu gelişmenin yöneldiği tek olası amaç bağımlılıktır. Üretici güçlerin ve onların gelişiminin bu bağımlılığı ve mutlak boyun eğmesi, sömürge üretimini kapitalist öncülünden ayıran şeydir. Kapitalist üretim, toplumsal üretimin içinde geliştiği feodal çerçeveyi kırarak, toplumsal üretim güçlerini, daha geniş toplumsal yapı içindeki gelişimleri sırasında onları bağlayan prangalardan etkin bir şekilde kurtardı. Bu güçler de kendileri aracılığıyla oluşan toplumsal yapıdan bağımsız hale geldiler. Böyle bir bağımsızlık, aslında, böyle bir üretim tarzının varlığını tanımlayan şeydir, yani bunun temelidir. Sömürge üretim tarzı bu nitelikte tanımlayıcılık sergilemez. Onu bir üretim tarzı olarak ayırt eden şey, aslında onu bir üretim tarzı olmaktan alıkoyan şeydir, sanki bir üretim tarzı olarak var olma potansiyeli her zaman bir olmasının imkânsızlığı ile birlikte ve aynıdır.

Sömürge üretim tarzını tanımlamada karşılaştığımız zorluk, düşüncemizdeki karışıklıktan değil, bu farklı üretimin tarihsel varlığının kalbindeki bir belirsizlikten kaynaklanmaktadır. Teorik olarak anlaşılması ve dolayısıyla bilimsel olarak tanımlanması zor olan karmaşık bir tarihsel olgudur. Gerçek şu ki, sömürge tarzı üretim olarak adlandırırken üzerinde ısrar ettiğimiz bu üretim tarzı, bu terimin klasik olarak anlaşıldığı şekliyle bir üretim tarzının temel bileşenlerinden çok azına sahiptir. Birincisi, yapısı ve gelişimi bağımsızlıktan yoksundur. Bunu söylerken kapitalist üretim tarzının geliştiği mantıktan farklı olan kendine özgü bir gelişme mantığına itaat etmiyor demek istemiyoruz. Tam tersine, sömürgeci üretim tarzının kapitalist muadiline yapısal ve gelişimsel bağımlılığının, özgüllüğünün ve farklılığının temeli olduğunu söylemek istiyoruz. Sömürgeci üretim tarzını analiz etmenin zorluğu, bu bağımlılığı nasıl kavramsallaştırdığımız ve yapısını nasıl ortaya çıkardığımızda yatmaktadır. Tüm araştırmalarımız bu bağımlılık tarzını tanımlama girişimidir ve bize sömürgeci üretim tarzı kavramını vermiştir. İlk bakışta, sömürgeci üretim tarzının özündeki bağımlılığın, onu bağlı olduğu kapitalist üretim tarzından farklı olarak anlamaya yönelik her türlü girişimi geçersiz kıldığı görünebilir. Bu doğru olsaydı, yani gerçekliğin görünüşü ve özü aynı olsaydı, o zaman 'az gelişmiş' ülkelerin belirli bir tarihsel gelişme mantığına boyun eğdiğini kabul etmek kesinlikle imkânsız olurdu. Görünüşü özle birleştiren bu yanılsamanın temeli, yanlış bir ampirik bağımlılık anlayışıdır. Bu anlayış, çelişkili bir birlik içinde iki farklı yapının var olabileceği olasılığını kategorik olarak reddeden ampirik bir nedensellik anlayışına demirlenir. Böyle bir anlayışa göre bir birlik, zorunlu olarak özdeşlik içinde var olan ve gelişen benzer unsurlardan veya yapılardan oluşur.

Bu tür bir düşünce, temelde Hegelci’dir, Marksist değil. Bağımlılığı -ki aslında sömürge ilişkisinin kendisidir- bir yandan kapitalist üretimin tutarlı yapısını, diğer yandan da ikinci bir tutarlı yapıdan ziyade tutarsız unsurları içeren bir birlik olarak anlamamıza yol açacaktır. Bu unsurlar (sözde) kapitalist üretimin baskın ve zaten tutarlı yapısına zorunlu olarak tekabül eden tutarlı bir yapı oluşturmaya doğru ilerlemektedir. Bu tasarıdaki hareket yapısal ayrımdan çok yapısal belirlemeye doğru ilerleyen şekildedir. Bu, bağımlılığın bir koşulunun, birleşmelerini ve tutarlı bir yapıya kaynaşmalarını önleyen bir gelişim çerçevesi bünyesindeki tutarsız, bozulmuş unsurların dayanıklılığının olduğunu göstermektedir. Charles Bettelheim'ın değerli çalışması India Independent [iii]  gibi Marksist eserler de dahil olmak üzere ‘azgelişmişlik’ üzerine ekonomik literatür, sömürgeleştirilmiş ülkelerde bağımlılığın var olduğunu ve devam ettiğini varsaymaktadır, çünkü bu ülkelerdeki üretim unsurları ve sektörleri belirli bir üretim tarzına karşılık gelen bir birliğe uyum sağlayamaz. Bu, dengesizliğin ‘az gelişmiş’ bir ekonomiyi karakterize ettiği fikrinin geldiği yerdir. Çağdaş ekonomik bilimde, 'azgelişmiş' ülkelerdeki üretimin özünde kapitalist olarak sınıflandırılması, 'az gelişmiş' üretimi, üretim tarzının birliğine [iv]  -uyumlu bir yapısal bütünlüğe- katılmayan bir üretim yapısının birbirinden kopuk öğeleri olarak görmeye dayanmaktadır. Bu çelişki bizim düşüncemizin bir ürünü değildir, ancak “az gelişmiş” ülkelerdeki sosyal üretimin kendi yapısal birliği ile tutarlı bir üretim olabileceğine inanmayı zor bulanlar tarafından karşılanmaktadır.

Sömürgeci üretime bağımlılığın, birleşik olmayan üretim unsurlarının kapitalist üretimin tutarlı bir yapısına bağımlılığı olarak anlaşılması, bu ikinci üretim sistemini ülkelerimizdeki bu üretim unsurlarını birleştiren odak noktası haline getirmektedir. Bu şemada, sömürgecilikte bağımlılık ilişkisi içindeki birlik, bir yandan tutarsız üretim unsurları ile diğer yandan tutarlı (kapitalist) bir üretim yapısı arasında yer almaktadır. Eğer gerçekten durum böyle olsaydı, toplumsal üretimimiz kapitalist üretimin tam olarak oluşturulmuş bir yapısı olarak tutarlılığa ulaştığında sömürgeciliğe bağımlılık sona erecekti. Bu şemada, sömürgeciliğe bağımlılık aşaması, kapitalist bir üretim tarzının tarihinde geçici bir aşama olacaktır. Öyle olsaydı, sömürgecilik, kapitalizmin gelişmesi için ülkelerimizde maddi bir temel oluşturacak ve bağımsızlık, sömürgeciliğin kendisi tarafından yaratılan kapitalist gelişme olanaklarının tarihsel olarak gerçekleşmesi olacaktı (Marx'ın güçler ve üretim ilişkileri arasındaki yapısal ilişkiye atıfta bulunduğu anlamda ‘maddi temel’ demek istiyoruz). Bu, kapitalist gelişmenin sömürgeleştirilmiş ülkelerin geçmesi gereken temel ve gerekli bir aşama olduğu sonucuna varmamızı sağlayacaktır. Bununla birlikte, tarih -özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrası dönem- bunun tam tersini göstermiştir. Tarihsel gerçeklik teoriyi doğrulamak ve bilimsel doğasını ölçmek için çok önemli olsa da, bu bağımlılık anlayışının (yani sömürge ilişkisi) tarihsel gerçeklik tarafından zayıf teorik temelini kısaca vurgulamak için doğrulanıp doğrulanmadığı sorusunu gündeme getirelim. Bu tür bir düşünce Marksist olduğunu iddia etse de, aslında Hegelci bir yapıdır, bu yüzden içsel mantıksal çelişkilerle doludur ve analiz ettiği tarihsel gerçekliği yansıtmaz Özellikle sömürge ilişkisine yanlış bir bakış açısına yol açan Hegel diyalektiğidir. Hegel diyalektiği, farklılıktan ziyade bir kimlik hareketidir. Kapsadığı her şey arasındaki farklılıkları ortaya çıkarmak yerine çözer. Bu nedenle, bu diyalektik, her ikisinin de tek bir yapısal birlik içinde geliştiği bir hareket olan iki yapı arasındaki farklılaşma hareketinde bir birlik göremez. İdealist bir diyalektik olarak, birliği yalnızca yapılardan değil, unsurlardan oluşan tek bir yapıda kavrar ve farklılaşabileceklerini ve eşitsiz hale gelebileceklerini imkânsız görür, çünkü tüm unsurlar gerçeklikte değil, düşüncede birleşik tek bir seviyede bulunur. Karmaşık ve farklılaşmış birliği aynı düşünce birliğine çözen bir düşünce tarzı olarak, Hegel diyalektiğinin idealist özü, farklılaşmış yapısal birliğin içinde gerçekliği yakalamayı imkânsız kılar. Tek başına Marksist diyalektik, sömürge ilişkisinin yapısını, birbirleriyle yapısal bir birlik içinde bağlı kalırken farklılaşmaya devam eden iki yapıdan oluşan farklılaşmış bir birlik olarak ortaya çıkarabilir. Her yapı bir bütün olarak bu farklılaşma hareketinden diğeriyle olan ilişkisinde geçer, tıpkı bu hareket farklılaşmaya devam ettikçe her ikisinde de çalışır. Marksist diyalektik bunu ortaya koymaktadır, çünkü onun temelinde, çelişkilerin birliğine bağlı bir farklılaşma ve düzensizlik hareketi olan gerçekliğin hareketi vardır.

MEHDİ AMEL 1. BÖLÜM

YORUM GÖNDER

ZİYARETÇİ YORUMLARI

BENZER KONULAR

EN GÜZEL YOLDAŞLARI ANARKEN

TARİHİ 15 AĞUSTOS ATILIMI ve YARATTIĞI SONUÇLAR

ZAFERE GİDERKEN TOPLUMSAL BİRLİK ANI

MEŞRU SAVUNMA NEDİR?

15 AĞUSTOS ATILIMI KÜRDÜN ÖZGÜR TARİH YAZIMIDIR

ÖNDERLİK GERÇEKLİĞİ

15 AĞUSTOS DESTANI VE KAHRAMAN EGÎT GERÇEKLİĞİ!

ZİLAN BİR FEDAİ GELENEĞİDİR

KDP, TC’NİN SAHADAKİ FAAL KONTRA JİTEMİDİR

ÖNDERLİKSEL PARADİGMANIN ZAFERİ

KÜRT İSYANLARI VE İÇ İHANET

ULUSLARARASI CEZA MAHKEMELERİNDE SAVAŞ SUÇLARI

PKK İRADELEŞEN VİCDANIN HAKİKAT KILAVUZUDUR

BARIŞ GÖRÜŞMELERİ VE TASFİYE SÜRECİ

TALİBAN - AFGANİSTAN

ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ ROMA STATÜSÜ

ORTADOĞU'DA ÇÖZÜM ARARKEN

VARLIĞIMIZIN TEMİNATI TOPLUMSAL ÖZ SAVUNMA BİLİNCİDİR

ÖNDERLİK PARADİGMASI - ORTADOĞU

BİLGE ÖCALAN BİZLERİ TOPLUMSAL ÖZ SAVUNMAYA ÇAĞIRIYOR

HAKİKAT ARAYIŞI OLAN GENÇLİĞE!

YAŞANAN ŞAHADETLERİ DOĞRU ANLAMLANDIRABİLMEK

HER HAKİKAT ARAYIŞI, HAKSIZLIĞA KARŞI MÜCADELE İLE BAŞLAR

DÜNDEN BUGÜNE AÇLIK GREVLERİ

ZİMANEK

YİĞİTLİK YÜREK İŞİDİR! 

ÖZE YABANCILAŞMA VE İNSANİ DUYARLILIKLAR ÜZERİNE

KÜRT HALKINA KARŞI ULTRA FAŞİZMİN DARBE DİNAMİĞİ DEVREDEDİR

GERASİMOV DOKTRİNİ NEDİR?

OTONOM MÜCADELE-SAVAŞ DÖNEMİ

TÜRKİYE'NİN DİRİ FAŞİZM BELLEĞİ KÜRT HALKINA BİLENİYOR

PKK ÖZGÜRLEŞTİREN BİR ÖZ DİRENİŞ HAKİKATİDİR

DÜŞMAN BİLİNCİ ve DÜŞMANA ÖFKE

ULRİKE MEİNHOF: SİLAHLANMAYAN ÖLÜR, ÖLMEYENLERSE CANLI CANLI CEZAEVLERİNE GÖMÜLÜR

KLASİK SİYASAL AKIMLAR VE DEMOKRATİK TOPLUMCULUK

MAKRO TARİH OLARAK ANNALES F. BRAUDEL VE ABDULLAH ÖCALAN (1. BÖLÜM)

F. BRAUDEL  A. ÖCALAN MEKAN-ZAMAN-SÜRE KAVRAMLARI (2. BÖLÜM)

TEMSİLİ DEMOKRASİ

AFGANİSTAN: KAZANAN KİM KAYBEDEN KİM?

DERSİM'İN TESLİMİYETİ SEÇEN ÇOCUKLARI

DEĞERLER AŞINMASINI ÖZGÜR BİR RUHSAL DİRENİŞ DURDURUR

İMRALI DEMOKRATİK DİRENİŞ ÇİZGİSİ NEYİ İFADE EDİYOR

ŞEHİT CİHAN'I HATIRLAMAK

ISIS started? Turkey attacks Yezidis in Iraq

ÖZEL SAVAŞ TROLLERİNE KARŞI APOCU İDEOLOJİK REFLEKS

ATEŞKES VE ÖCALAN'I SAVUNMAK

TARİHİ TOPLUMSALLIĞIN İSYANI OLARAK HALKLAR ÖNDERİ ÖCALAN

''ADIM ABDULLAH''

AVRASYACI KLİĞİN PKK DÜŞMANLIĞINI DOĞRU KAVRAMAK

ULUS-DEVLETCİLİK VE TOPLUMCULUK

KANLI TOPRAKLARDA BARIŞI YEŞERTEN BİLGE

MİLLİYETÇİLİKTEN DEMOKRATİK ULUSÇULUĞA

DEMOKRATİK SİYASET: TARİHSEL KÖKEN -2-

DEMOKRATİK SİYASET: TARİHSEL KÖKEN -1-

PKK'NİN TASFİYESİ KONSEPTİ - ORTADOĞU

KİTLESELLEŞEN BİR ANTİFAŞİST SOKAK MÜCADELESİ SÜRECİ KARŞILAR

YEREL DEMOKRATİK YÖNETİMLER

DEVLETSİZ YAŞAMAK MÜMKÜN MÜ?

İKTİDAR VE GÜÇ

BİREY TOPLUM ÇELİŞKİSİ VE SÖMÜRGE KİŞİLİK GERÇEKLĞİ (1.BÖLÜM)

BİREY TOPLUM ÇELİŞKİSİ VE SÖMÜRGE KİŞİLİK GERÇEKLİĞİ (2.BÖLÜM)

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (GİRİŞ)

ÖZGÜR YURTTAŞ HAREKETİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ

KÜRTLER VE İHANET

AFGANİSTAN ÜZERİNE

BiREY TOPLUM ÇELİŞKİSİ  VE SÖMÜRGE KİŞİ  GERÇEKLİĞİ (3.BÖLÜM)

“TC JİTEMİ KDP’NİN KÜRDİSTAN DEVRİMİNİ GASP ETME PLANI”

GERÇEK AŞK NEDİR 

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (1.BÖLÜM)

MANKURTLAŞAN TÜRK SİYASETİNİN ÇÖKÜŞÜ

KOMÜNALİTE ÜZERİNE

TÜRKİYE'DE ULUS-DEVLET VE DEMOKRATİK ULUSLAŞMA SÜRECİ -1-

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI 2.BÖLÜM

TÜRKİYE'DE ULUS-DEVLET VE DEMOKRATİK ULUSLAŞMA SÜRECİ -2-

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (3.BÖLÜM)

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (4.BÖLÜM)

TÜRKİYE'DE ULUS-DEVLET VE DEMOKRATİK ULUSLAŞMA SÜRECİ -3-

BAYRAK VE ÇOCUK

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (SONUÇ )

HERKESİN BİLDİĞİ 'SIR' DEĞİLDİR! 

MODERNİTENİN  BİTMEYEN PROJESİ: TALİBAN

PKK’NİN GÖRKEMLİ DEVRİM ÇAĞINDA DİRENİŞLE NEWROZLAŞMAK

DEHAKLAŞAN İLKEL MİLLİYEÇİLİK EN TEHLİKELİ İDEOLOJİDİR

ERBİL SEMALARINDA KAMİKAZE DRONE OYUNLARI

TOPLUMSAL YOZLAŞMANIN PANZEHİRİ GENÇLİK ÖNCÜLÜKLÜ DİRENİŞ ve ÖZ SAVUNMADIR! 

ÇALIŞMALARIMIZDA YANLIŞ SİYASALLAŞMALAR

MEŞRULUĞUN KAYNAĞI: AHLAKİ VE POLİTİK TOPLUM

KAPİTALİZM DÜNYANIN SONUDUR

DEMOKRATİK MODERNİTE EKSENİNDE İDEOLOJİK YERELLEŞME (1)

AHLAKİ VE POLİTİK GÖREVLER

İMRALIDA GUANTANAMO ÖZEL NATO HUKUK REJİMİ UYGULANIYOR

SANATÇI HİSSİ SAVAŞÇI HİSSİ

DEMOKRATİK MODERNİTE EKSENİNDE İDEOLOJİK YERELLEŞME (2)

IRAK SEÇİMLERİ ÜZERİNDE TÜRKİYE GÖLGESİ VE GÜNEY PARADOKSU

MUHTEŞEM YALNIZLIK VE BİZ !

AHLAKİ VE POLİTİK TOPLUM BOYUTU (DEMOKRATİK TOPLUM)

DEMOKRATİK MODERNİTE EKSENİNDE İDEOLOJİK YERELLEŞME (3)

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (1. BÖLÜM)

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 2.BÖLÜM

HEVAL ŞÜKRÜ'YÜ  UĞURLARKEN

''SOSYALİZMİN KÜRESEL YÜKSELİŞİNDE PKK'NİN ÖNCÜLÜK ROLÜ''

SÖMÜRGE ÜRETİM TARZINDAKİ SINIF ÇELİŞKİSİNİN ANALİZİ 1.BÖLÜM

ANLAM YÜKLÜ ZAMANLARDA 'ÖZGÜR İNSAN'LA DİYALOGLAR

TARİHTEN GÜNÜMÜZE KADININ ÖZ SAVUNMASI 13.BÖLÜM

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 3.BÖLÜM

SÖMÜRGE ÜRETİM TARZINDAKİ SINIF ÇELİŞKİSİNİN ANALİZİ 2.BÖLÜM

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 4.BÖLÜM

GÜNEŞ ÜLKESİNDE DİRİLİŞİ ÖNDER APO VE ŞEHİTLER GERÇEKLEŞTİRDİ

PSİKOLOJİK SAVAŞ ÜZERİNE

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 5.BÖLÜM

“Dijital medya tasfiyeciliğinin zehirleme virüsü”

ÖNDERLİKTE YAŞAM, BİRDEVRİMCİ MÜCADELEDİR

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (6.BÖLÜM)

PARASTİNA REWA U PARASTİNA CEWHERİ

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (7. BÖLÜM)

KCK'DEN ULUSLARARASI TOPLUMA 'KİMYASAL SİLAH' MEKTUBU

HDP YÜZDE 15 AMA FAŞİZM VAR KİMYASAL SİLAHLAR VAR

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 8.BÖLÜM

İSYAN FAŞİZME KARŞI BİR SİVİL ANGAJMAN HAKKIDIR

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (9.BÖLÜM)

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (10.BÖLÜM)

AN SERKEFTİN AN SERKEFTİN PKK

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 11.BÖLÜM (SON)

KATİLLERDEN HESAP SORMA ZAMANI

İLK SÖZ

3.DÜNYA SAVAŞINDAN ÇIKIŞI SAĞLATACAK TEK GÜÇ DEMOKRATİK HALK DEVRİMİDİR

FAŞİZM TOPLUMU ŞİDDETLE YÖNETMEK İSTER

DÖNEMİN GÖREVİ DEVRİMCİ HALK SAVAŞIDIR

DEVRİMCİ HALK SAVAŞI VE DEMOKRATİK SİYASET

DİRİLİŞTEN KURTULUŞA ÖZGÜRLÜK AŞKI EN TEMEL GÖREVİMİZ

“SEÇİMLERE ENDEKSLENMİŞ ÇÖZÜM BEKLENTİLERİ ÜZERİNE”

ZİHNİYET DEVRİMİ HAKİKAT DİYALOGLARINDA SAKLI

İHANETİN BEDELİ, YOK OLUŞA DOĞRU!

ÖZEL SAVAŞ; BİLİNÇLENEREK, ÖRGÜTLENEREK, DAYANIŞMA İÇERİSİNE GİREREK YENİLGİYE UĞRATILABİLİR

TÜRK DEVLETİNİN PSİKOLOJİK SAVAŞ YÖNTEMLERİ

ÜÇÜNCÜ ÖNDERLİKSEL DOĞUŞ

KÜRTLER DEMOKRATİŞLEŞMENİN ÖNCÜSÜDÜR

DEVRİMCİ EN USTA SANATKÂRDIR

9 EKİM KOMPLOSU 24’ÜNCÜ YILINA GİRERKEN

ÖZGÜRLÜKTEN KORKMAK ESARET GETİRİR

DEVRİMCİ AHLAKİ HÜMANİZMANIN SİYASİ TEMSİLİ

YURTSEVER HALKIMIZA VE DEMOKRATİK KAMUOYUNA!

YURTSEVER KÜRDİSTAN HALKINA VE TÜM KAMUOYUNA

DİJİTAL MEDYADA GÜNDEM ÖNDER ÖCALAN REFERANDUMU

ACIMIZ, BİLİNCE DÖNÜŞEN EYLEMDİR

ÜÇÜNCÜ YOLU ÖRGÜTLÜ VE EYLEMLİ KILMAK

ÖNDERLİĞİMİZİN ÖZGÜRLÜĞÜ YEGANE AMAÇ VE HEDEFİMİZDİR

“DEĞERSİZLİK” AYMAZLIĞI

EMEK VE YAŞAM BAĞLARI

ÖNDERLİK ÇİZGİSİNİN BAŞARISI VE HDP

ÖNDERLİK GERÇEĞİ BÜYÜK BİR EMEK YOĞUNLAŞMASIDIR (1.BÖLÜM)

XELİFAN ŞEHİTLERİ ONURUMUZDUR

MİLİTAN DİLSİZ KONUŞANDIR

ÖNDER APO, BİR HALKIN VAROLMA TARİHİ

ÖNDERLİK GERÇEĞİ BÜYÜK BİR EMEK YOĞUNLAŞMASIDIR (2.BÖLÜM-SON)

ŞİMDİ PKK ZAMANI!

PLATFORM MEVZİDİR,TERK ETMEK SUÇTUR!

ORTADOĞU'DA SUNNİ SEÇİM BLOKLARI İNŞASI

AHLAK FELSEFESİ Mİ VİCDAN FELSEFESİ Mİ?

FAŞİST SALDIRILAR KARŞISINDA NE YAPMALIYIZ?

DEVRİMCİ HALK SAVAŞINI BÜYÜTEREK ‘ÖZGÜRLÜK ZAMANI’ HAMLESİNİ ZAFERLE TAÇLANDIRACAĞIZ

“HAKİKAT AŞKTIR AŞK ÖZGÜR YAŞAMDIR”  “Önder APO”

HAKİKAT PENCERESİNDEN KADRO

SİSTEM KARŞITI HAREKETLER

BİLİM İLE İKTİDARIN BİRLEŞTİĞİ SAHA: DEMOGRAFYA (1.BÖLÜM)

KADIN’I ARAMAK VE HAKİKATİN UMUDUNA ERİŞMEK

AİLE SORUNU VE AİLENİN DEMOKRATİKLEŞMESİNİN ÖNEMİ

ANLAMIN HAKİKAT BİLGELİĞİ

BİLİM İLE İKTİDARIN BİRLEŞTİĞİ SAHA  DEMOGRAFYA (2.BÖLÜM)

HAKİKAT PENCERESİNDEN KADRO (2.BÖLÜM)

KENDİ TOPLUMSALLIĞINI BİZZAT YARATMAYA GİRİŞEN ÖNDER APO

ÖZGÜRLÜK ZAMANI HAMLEMİZİ,ÇÖKERTME PLANI'NI ÇÖKERTMİŞTİR

TÜRK DEVLETİNE KİMYASAL SİLAH KULLANMA AYRICALIĞI

PKK VE ÖNDERLİĞİNE KURULAN NATO GLADİOSU KOMPLOSUNUN ŞİFRESİ: OLOF PALME SUİKASTI

HAKİKAT PENCERESİNDEN KADRO (3.BÖLÜM)

ARTIK SAVAŞIN KARAKTERİ DEĞİŞTİ!

KÜRDÜN TARİHİ ACILARININ DERMANIDIR PKK

HALEPÇE'DEN WERXELÊ'YE KÜRTLERİN KİMYASALLA MÜCADELESİ

RADİKAL DEMOKRASİYİ KÜRTLERDEN ÖĞRENECEĞİZ

SOYKIRIMA KARŞI YENİLMEYEN STRATEJİ

ULUSLARARASI KOMPLO VE DEM DEMA AZADİYÊ HAMLESİ

40 YILLIK MÜCADELE TARİHİNİN ZİRVESİ: ROJAVA KADIN DEVRİMİ

PKK SÖMÜRGECİLERİN BÖLDÜĞÜ KÜRDİSTAN SINIRLARINI BİRLEŞTİRİYOR

KAYALARDA KÖK SALMAKTIR GERİLLACILIK (1.BÖLÜM)

KİMYASAL SİLAHLARIN YASAKLANMASI ÖRGÜTÜ NEDEN SESSİZ?

ÖNDERLİK GERÇEĞİ VE PKK DENEYİMİ

KAYALARDA KÖK SALMAKTIR GERİLLACILIK (2.BÖLÜM)

APOCU MİLİTAN KİŞİLİK (9.BÖLÜM)

KİMYASAL SALDIRILAR İÇİN YERİNDE İNCELEME YAPILSIN

ŞEHİT MEHMET TUNÇ

ZEHİRLİ GAZLAR VE KİMYASAL SİLAHLARIN KULLANIMI VE YASAKLANMASINA DAİR DERLEME 

109 AYDINDAN BM’YE KİMYASAL SİLAH KULLANIMI İÇİN SORUŞTURMA ÇAĞRISI

1923’TEN BERİ SÜREN HAKSIZLIĞA SON VERİN!

APOCU MİLİTAN KİŞİLİK (10.BÖLÜM)

PKK'NİN KURULUŞUNUN ANISINA (1.BÖLÜM)

KOMÜNAL KADIN EKONOMİ DERLEMELERİ – 1

İSYANSIZ YAŞAM KÖLE İNSANI YARATIR

PKK'NİN KURULUŞUNUN ANISINA( 2.BÖLÜM)

APOCU MİLİTAN KİŞİLİK (11.BÖLÜM)

KOMÜNAL KADIN EKONOMİ DERLEMELERİ – 2

“SOSYAL BİLİMLERDE DEVRİM” YOLUNDA TARİHSEL-TOPLUM AKADEMİLERİ

TÜRK DEVLETİNİİN KİMYASAL SİLAH SALDIRILARINA KARŞI HAREKETE GEÇİLMELİ

YAŞADIĞIMIZ ÇAĞDA ÖZGÜRLÜK PROBLEMİNE BAKIŞ

‘ULUSLARARASI SESSİZLİK TÜRK DEVLETİNİN KİMYASAL SİLAH KULLANIMINAZEMİN SAĞLIYOR’

BİZİM ÖYKÜMÜZ BİR HALKIN DİRİLİŞ ÖYKÜSÜDÜR

TANRIÇA STAR'DAN YJA STAR'A KADIN TOPLUMUNU SAVUNUYOR -1-

PKK'NİN KURULUŞUNUN ANISINA (3.BÖLÜM)

APOCU MİLİTAN KİŞİLİK (12.BÖLÜM)

APOCU MİLİTAN KİŞİLİK (13.BÖLÜM)

KİMYASAL SİLAH SALDIRILARININ ARKASINDA HEGOMONİK GÜÇLER VAR

PKK'NIN KURULUŞUNUN ANISINA (4.BÖLÜM)

TANRIÇA STAR'DAN YJA STAR'A KADIN TOPLUMUNU SAVUNUYOR -2-

TÜRK İKTİDARININ ÇIKMAZI, CHP'NİN“AÇILIMI” VE HDP

BUGÜNKÜ GERİLLA RUHU BÊRÎTAN'IN RUHUDUR