KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (3.BÖLÜM)
KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (3.BÖLÜM)
0 Yorum
09-09-2021

III. BÖLÜM KUANTUM TEORİSİ

1. KUANTUM FİZİĞİ DALGA MI, PARÇACIK MI?

Klasik fizik büyük gök cisimleri için belli düzeyde açıklayıcı olabildi: yıldız ve gezegenlerin hareketi, uzaya fırlatılan uydular v. s… Bunların kanunları, yıllar öncesinde tahmin edilebildi. Bu fiziğin aksaklıkları Einstein’ın teorisi ile giderildi Einstein ile birlikte evrenin yapısı, niteliği görelilik teorisinin penceresinden değerlendirilmeye başlandı. Klasik fizik, asıl atomun parçalanmasıyla başarısızlığa uğradı. Atom altı parçacıkların incelenmesiyle kuantuma giden yolda açılmış oldu. Newton fiziğinin temellerini esasta Einstein sarstı. Ancak, kuantum teorisini sadece Einstein’ın izinde aramak doğru olmaz. Atom altı parçacıkların incelenmesi Einstein’dan önce başladı ve bu çalışmalar Einstein’ın kimi tezleriyle iç içe geçti. Kaldı ki, Einstein’ın kuantuma yaptığı kimi katkılara rağmen, kuantumun temel tezlerinden biri olan olasılığa karşı nedenselliği –yasaları savunmasıyla kuantumla çelişir. Kuantum teorisi tek kişiye mal edilemeyecek düzeyde kapsamlıdır. Kuantumun doğuş ve büyüme yeri atom altı parçacıklardır. Son yüzyıla kadar maddenin temel yapı taşı olan atom olarak bilinirdi. Atom ise bölünüp parçalanamazdı. Oysa son yüzyılda atom, atom altı parçacıklarına kadar ayrıştırıldı. Önce atom merkezinde çekirdek ve onun etrafında elektronlar keşfedildi. Ardında çekirdeğin iççinde nükleer denilen proton ve nötronlar öğrenildi. Daha da öteye gidilerek protonları oluşturanın da kuarklar olduğu anlaşıldı. Atomaltı denilen parçacık fiziği bu zeminde boy verdi. Zaten kuantum teorisi de parçacık fiziği olarak bilinir. Kuantum’un kökü olan kuant sözcüğünde, bizzat enerji parçacığı –paketçiği anlamına gelir. Bunun deneyin konusu olan malzemesi de ışık ve onun yapısına ilişkin tartışmalardır.

Baron Rutherford of Nelson’un önemi bu noktada ortaya çıkıyor. Rutherford, yeni bir atom modeli önerdi. Atom merkezini keşfederek, ona çekirdek adını verdi. Çekirdeğin içinin pozitif, etrafındaki elektronların ise negatif yüklü ve bunların birbirine eşit olduğunu söyledi. Elektrik yükünün bu eşitlik ve zıtlıkla atomu yüksüz hale getirdiğini belirtti. Ancak elekronların, çekirdeğin üzerine neden düşmediği, çözümü beklenen bir soruydu. Bu soruya atomun ışıkla etkileşiminin bunu sağladığı cevabı verildi. Elektron hareket halindeyken, ışık şeklinde enerji yayıyordu. Tam da bu noktada ışığın yapısı ve enerji niteliğinin ne olduğu sorusunun cevabı aranmaya, tartışılmaya başlandı. Aslında bu tartışma Newton’a kadar uzanır. Newton ışığın parçacık olduğu tezini savundu. Bu da düz bir doğrultuda kesintisiz yol alır. Sonrasında Chritiaan Huygens, ışığın yapısını parçacık değil, dalga olduğunu söyledi. Böylece ışın parçacık mı, dalgamı olduğu konusu, yüzyılların tartışması haline geldi. Fakat uzun yıllar dalga tezi öndeydi. 20. yy’ın başında Max Planck, yaptığı deneylerle ışığın kuantalar(paketçikler) halinde ifade edeceğini söyledi. Bu da parçacık tezini yeniden gündeme getirdi. Tabii bunu, Newton’un yaptığı gibi kesintisiz, sürekli ve sonsuz bir akış biçiminde değil, kesikli ve bölümlü paketçikler (ki bunlara, aynı zamanda kuantumun temel parçacıkları olan kuanta denir. ) biçiminde ele aldı. Bu, radyasyon enerjisinin sonsuz olmadığı ve enerji paketlerinin de eşit olmadığı anlamına gelir. Böylece kuantumun temel yapıtaşı olan şu formüle ulaşır: E=h. v (E=enerji; v=frekans;h:sabit bir sayı) M. Plack, bu anlamda kuantum teorisinin en paketçikler biçiminde yayılım gösterir.

M. Plack’ın parçacık tezi, atomaltı parçacık ve elektronların incelenmesi çalışmalarıyla hız kazanır. Niels Bohr, Heisenberg, Schrödinger ve ardıllarınca kuantum teorisi bugünkü halini almaya başlar. Bu noktada ara bir aşama olarak Niels Borh’dan bahsetmek gerekir. Bohr, önceleri elektronların çekirdek etrafında kendi yörüngelerinde hareket etiğini iddia etti; tıpkı gezegenlerin güneş etrafındaki yörüngeleri gibi… Klasik fiziğin bu özelliği, atomaltı parçacıklarda geçerli değildir. Bohr, sonraki incelemerinde elektronların kimyanın temeli olduğunu gösterdi. Elektronların yörünge yerine çekirdeğin etrafındaki kabuklara yerleştiğinden söz etti. Bu kabuklar içten dışa doğru basamaklara benzer tarzda diziliydi. Bu kabukları birbirinden ayıran enerji seviyeleriydi. En düşük enerjili elektron en alt basamakta yer alır; yüksek enerjiyle ayrılmış bir elektron ise, daha üst bir basamağa sıçrar. Bu şekilde Bohr, kimyanın periyodik cetvelini oluşturdu. Bohr’un eksik bıraktığı şey, kabukların nasıl ve neden dolduğuydu. Pauli’nin adıyla anılan “ Pauli Dışlama ilkesi “, bu sorunun cevabı oldu. Buna göre iki elektron aslında aynı anda aynı şeyi yapamaz. Her elektron farklı kuantum sayı dizesine sahiptir. Bu yüzden bir elektron kabukta bir yeri doldurur; diğeri onu yerini doldurmaz. Elektronların bağlı olduğu parçacık grubu fermiyondur. Bu gruba protonlar ve nötronlarda dahildir. Bunların tümü, Pauli dışlama ilkesine tabiidir. Fermiyonlar iki parçacığın aynı şeyi yapmaması nedeniyle bireycidirler. Genelde madenin, özellikle de katı maddenin sıkıştırılmamasının temel nedeni, elektronların bu bireyciliğinden ileri gelir. Bu yüzden Pauli dışlama ilkesine tabii değildirler dolayısıyla, bozon denilen parçacık gurubuna dâhildirler.

Dünyayı, maddeyi yöneten şey, elektronlarla fotonlar arasındaki etkileşimdir. Çekirdek, atomun beyni, yönetim merkezidir. Elektronlar, tüm kimyasal bileşim ve işlevleri yerine getirir ve ışık saçar. Fotonlar ise, harekete geçirici ve değişim yaratma gücüyle elektronlarla etkileşime girerler. Kuantumun bu etkileşime giren parçacıklarla bizaat etkileşimin kendisiyle ilgilenmesi tesadüf değildir. Çünkü atomaltı parçacıklar ancak ışıkla incelenebilir. Atom ve parçacıklarına etkide, aynı şekilde ışıkla mümkündür. Bu da ışığın yapısının açığa kavuşturulmasını gerektiriyordu. J. J Thomson, 20. yy’ın başında elektronların tanecik yapısını, 20 yıl sonra ise oğlu, elektronların dalga yapısını ispatladı. Fakat asıl sonuçlar Einstein’la ortaya çıktı. 1909’da Einstein: “kanaatime göre kurumsal fiziğin gelişimindeki bir sonraki satha bize dalga ve yayılma kuramlarının bir tür birleşimi biçiminde bir ışık kuramı getirecek” demişti. Ancak yıllar sonra bu tezini kanıtladı. M. Plack’ın parçacık tezini doğruladı. Bu tezi, ışığın elektronlarla etkileşimiyle tamamladı. [E=h. v] denklemini elektromanyetik ışımayla uyarladı. Böylece ışığın dalga ve parçacık tezlerinin birleşiminden ibaret olduğunu ortaya koydu. Niels Bohr, bunu “tamamlayıcılık ilkesi” olarak ifade etti. Ona göre bu iki tez birbirini tamamlıyordu. J. J. Thomson ve oğlunun çalışmalarında da görüldüğü gibi, dalga-tanecik parçacık sorununun çözümü, sadece fotonlar için geçerli dağilidir;elektronlar, protonlar ve nötronlar içinde söz konusudur. Kısaca, parçacık olanın dalga; dalga olanın da parçacık özeliğine sahip olduğu anlaşıldı. Atomaltı parçacıkların bu ikili karekterine rağmen, ikisini birlikte gösterecek bir dengeyi gerçekleştirme imkânı yoktur. Parçacıkların hareket halindeyken, yani yol alırken tanecik; etkileşim anında ise dalga özelliği gösterdiği gözlenmiştir. Bu da parçacığın yer konum-konum ile zamanın birlikte bilinmeyeceğinin ifadesidir. Heisenbei’in belirsizlik ilkesi bu noktada devreye girer.

2. HEİSENBERG VE “BELİRSİZLİK İLKESİ”:

Atomaltı parçacıkların dalga-tanecik özelliği ve bu iki özelliğin aynı anda ölçülemezliği, bizi belirsizlik ilkesine götürür. Fiziksel dünyayı yöneten şey, elektronlarla fotonların etkileşimi olduğuna göre, elektronların kuantum deneylerinin incelenme konusu olması önem taşıyor. Elektron incelendiğinde, nerede olduğunu kesin olarak bilme imkânı yoktur. Çünkü her yerde olma olasılığı söz konusudur. Yani, ancak bir olasılıklar demetinden bahsedilebilir. Sadece uygulanacak deneye göre bir yerde bulunma olasılığının daha az diğer yerde olma olasılığının daha çok olduğunu tespit etme imkânı vardır. Bu deney ve fikirler, Heisenberg’in “belirsizlik ilkesiyle ”kuantumun temel tezi haline gelir. Heisenberg’e göre bir elektronun hem konumunu hem de momentumunu (ya da nereye gittiğini) ölçme imkânı yoktur. Bir şeyin konumu bilindiğinde nereye gittiği bilinemez veya nereye gittiği bilindiğinde konumu bilinmez. Bu durum, parçacık-dalga ikilemi içinde geçerlidir. Kaldı ki konum, bir parçacık özelliğidir; çünkü parçacıkların yeri tespit edilebilir. Dalgaların ise bir enerji yayılımı olarak konumu bilinmez; ancak, nereye gittiği tahmin edilebilir. Bu nedenle deneyler ya parçacık ya da dalga tespitine göre yapılır. Buna göre mesela elektronu gözlemlemek için ışık kullanmak gerekir. Elektronun yerini saptamak istiyorsak dalga boyu kısa olan ışıma-radyasyon kullanmak zorundayız. Bu durumda frekans (f) çok yüksek, kuanta enerjisi (h. f) büyük olacaktır. (h ;Planck sabitidir ve h=6, 6x10-27 dir) Oysa böyle bir enerji elektronla etkileşime girer girmez, onun hızını değiştirir. Diğer yandan, uzun dalgalı ışıma-radyasyon kullanıldığında kuant enerjisi küçüldüğünden, elektronun hızı değişmez; ancak bu küçülme enerjiyle elektronun yerini de tam tespit etme imkânı olmaz.

Kısaca belirsizlik, yer ve zamanın aynı anda bilinemeyeceğini bize söyler. Ancak, olasılıklar dilinde tahminlerde bulunabiliriz. Bunun da alt ve üst sınırları vardır. Olasılık bu sınırlar içerisinde hayat bulur. Tüm olasılıklar mümkün olduğu gibi, birbirine eşittirler. Deneyin niteliği olasılıkların gerçekleşme İmkanı’nı arttırır ama mutlak olarak belirlemez. Çünkü parçacıklar dünyası har zaman kendi içinde belirsizlik taşır. Doğanın kendiside sonuçta en küçük parçacıkların birleşiminden oluştuğundan doğada esasta bir belirsizlik içindedir. Hiçbir şeyin önceden kesin bilinirliği yoktur. Heisenberg, bunu “ilke olarak şu anı bütün ayrıntılarıyla bilemeyiz” diyerek açıklar. Kuantum, bu yönüyle klasik fizikten tamamen ayrışır. Çünkü şu an bu olasılıklar denetimdir ve kuantum genliği farklı sonuçların olasılığını verir; ama ne olacağını söylemez. Tamamen rastlantısaldır. Her zaman gözden kaçan bir şeyler vardır. Bu da bize belirsizlik ilkesinin vardığını kanıtlar. Olasılığın olduğu yerde rastlantı ve belirsizlik vardır. Belirsizliğin olduğu bir yerde ise kaos varlık bulur. Çünkü kaosta, düzen, kesinlik, zorunluluk, belirlenmiş bir sonuç yoktur. Kaosta her şeyin olma olasılığı vardır. Kuantumda da, kuantum genliği içine her şeyin imkan dâhilinde olması söz konusudur. Dolayısıyla, kuantumun belirsizlik ilkesi, ifade ettiği hususlar açısından kaosla iç içe geçer. Kaos, eski Yunanca’da karmaşa, biçimsiz öz ve düzensiz evren anlamında kullanılıyordu. Düzensizlik ve rastlantı kaosun temel özellikleridir. Fizikte, gittikçe artan düzensizlik kavramı, ”entropi”yle tanımlanıyor ve sistemlerin entropisinin daima arttığı kabul ediliyordu. Bu da kaosun göz ardı edilmeyeceğini gösteriyor.

Klasik fizik, düzene, kesinliğe, mutluluğa zorunluluğa, belirlemeciliğe dayanıyor. Kuantum ise belirsizlik ilkesiyle olasılığa, rastlantıya ve bunların tekabül ettiği kaos’a dayanıyor. Kaos ise düzensizlik ve karmaşa özellikleriyle bir bilinmezlik halidir. Bu bilinmezlik belirsizlik hali içinde mümkün olabilecek her ihtimalin birbirine eşit derecede yaşam bulma şansını ifade eder. Başlangıçtaki bir nedenin doğrudan tek bir seçeneğe dayalı kesin bir sonucu yoktur. Elektronların çift yarık deneylerinde görüldüğü gibi bir parçacık aynı anda A’da ya da B’de olabilir; öte yandan olasılıklara dayalı belirsizlik ve kaos zemininde, başlangıç durumundaki koşullara çok hassas bir bağlılık söz konusudur. James Gleick, bunu, “girdilerdeki küçük küçük farklar çıktılardaki yerini hızla akıl almayacak büyüklükteki farklara bırakabiliyordu. Bu da ‘başlangıç durumuna hassas bağımlılık’adı verilen bir olguydu. Örneğin hava söz konusu olduğunda bu olgu, yarı şaka yarı ciddi kelebek etkisi olarak bu gün Pekin’ de kanatlarını çırpan bir kelebeğin havada oluşturduğu dalgaların gelecek ay New York’ta fırtına sistemine dönüşmesi kavramı ifade edilmektedir”diye açıklamaktadır. Başlangıç durumuna bu hassas bağımlılık, kaos ortamının temel bir özelliğidir. En küçük bir değişiklik gözden kaçan küçücük bir şey ya da hesaplanması neredeyse mümkün olmayan bir durum, olasılıklara dayalı sonucu öngörmemizi imkânsız hale getirir. Belirsizliğin olasılığın ve temel kaos’un yarattığı bu husus klasik fiziğin deferminist –belirlemeci- temellerini ortadan kaldırır.

Bu da bize kuantumun diğer bir özelliğini gösterir. O da geleceğin ön görülemezliğidir. Newton’da gelecek bilinebilirdi. Aynı nedenler aynı sonucu yaratırdı. Oysa kuantumda, bir parçacığın konumla hızını ya da momentumuyla enerjisini aynı anda ölçebilme imkânı yoktur. Yanı sıra başlangıç koşullarına hassas bir bağımlılık vardır. Bu durum geleceğin öngörülme imkânı olmaz. Ancak geçmiş bilinebilir. Son dönemde Cern’de yapılmak istenen deneyde geçmişi nerden geldiğimizi onaylamaya dönük bir içeriğe sahiptir. Yaşanacak olan değil, yaşanmış olanın bilinebileceği kuantumun temel özelliklerinden biridir. Çünkü geçmiş olan zaten öncede var olan olasılık denetiminden birinin olmuşluğunu ortaya koyar. Oysa gelecek, tümüyle çoklu olasılıklar içeriyor. Hangisinin olacağı, şimdiden bilinemezdir. Heisenberg’in belirttiğinden de anlaşıldığı gibi bırakalım geleceği, şu an bile tümüyle bilinir değildir. Çünkü şuan hem kuantumun aynı anda iki şey olma hem de olasılıklar dağılımıyla kesin bir sonuca sahip değildir. Elektron dünyasında görüldüğü gibi gözlem sonucu etkileyebiliyor. Bu da bizi kuantumun diğer bir özeliğine götürü: gözlemin, gözlenen şeyin bir parçası olması… Atomaltı parçacıklarda gözlem deneyin sonucunu etkileyerek, gözlenen şeyin bir parçası haline gelir. Böylece sonuç gözlemle iç içe geçer. Çünkü olasılık denetiminde seçenekleri etkileyen ve onlardan birini geleceğe dönüştüren, bizzat gözlem faaliyetidir. Yani bir bakıma gerçeklik gözlemle hayat bulur. Gözlenmediği sürece hiçbir şey gerçek değildir. Yani bir bakıma gerçeklik gözlemle hayat bulur. Gözlenmediği sürece hiçbir şey gerçek değildir veya anlamsızdır. Tam da bu noktada Schrödiger’in Kedisi devreye girer.

3. SCHRÖDİGER’İN KEDİSİ:

Schrödinger’in kedisi bunun deney konusu olması halinde kuantum açısından ne gibi sonuçlar yaratacağına dair bir örnektir. Bunu önemini J. Gribin şöyle açıklar: “Schrödinger’in kesini aramak, kuantum gerçeğini aramaktır”. Bu yüzden olsa gerek, bunun tartışması elli yıl kadar sürdü ve kuantum teorisine ilişkin farklı yorumların ortaya çıkmasında da etkili oldu. Schrödinger, kapalı bir kutuda, içinde canlı bir kedi zehirli gazla dolu bir cam şişe radyoaktif bir kaynak bulunan düzenek kurulmasını istedi. Bu düzeneğe göre eğer radyoaktif bozulma meydana gelirse şişe kırılacak, kedi de ölecekti. Klasik mantığa göre kutuya bakmadan kedinin ölü ya da canlı olduğu söylenebilir. Ama kuantumda durum tamamen farklıdır. Bir defa radyoaktif bozulma tesadüfî oluşur ve önceden bilinme imkânı yoktur. Bu yüzden iki olasılıkta (ölü-canlı) gözlenmediği sürece bir gerçekliğe sahip değildir. Kutunun içine bakmayana kadar, ne kedinin yaşayıp yaşamadığını bilme imkânı yoktur. Bir belirsizlik söz konusudur. Burada iki seçenekten biri değil ikisinin üst üste binme dutumu mevcuttur. İkisi de eşit olasılığa sahiptir. Seçeneklerin üst üste binme durumu parçacık-dalga ikileminde dalga tezine karşılık gelir. Kutuyu gözlemlediğimiz anda ise, seçeneklerden birini görürüz; bu da parçacık tezine tekabül eder. Çünkü konum, parçacık özelliğidir. Dalgaların ise onumu değil momentumları vardır. Bu da gerçekliğin gözlemle birlikte hayat bulmasıdır. Kuantumun bu yorumuna Kopenhag yorumu denir. Tabii bunu kimi çevrelerce tatminkar bulunmaması nedeniyle, yeni yorumlara da ihtiyaç duyuldu.

Kopenhag yorumuna karşıt yanları olsa da kimi yönleriyle Kopenhag yorumunu tamamlayan bu yeni görüşe, kısaca çoklu dünya yorumu denir. Kopenhag yorumunda olasılıklardan biri gözlemle birlikte gerçeklik kazanır; diğeri kaybolur yeni teoride hiçbir olasılık kaybolmaz. Buna göre kedi örneğinde kedi ne ölü nede diridir; aynı anda hem ölü hem de diridir. Fakat tek bir dünyada değil; birbirinden farklı dünyada bu böyledir. Yani aynı anda ve aynı örnekte çoklu dünya görüşü söz konusudur. Yeniden örneğimize dönersek yeni yoruma göre deney konusu olan kedi, gözlemcinin deneyin parçası olmasıyla iki gerçek kedi haline gelmiş olur. Biri ölü ötekisi diri olarak isi birlikte kedi ayrı dünyalarda aynı anda gerçektir. Çoklu dünya görüşünde de, Kopenhag yorumunda olduğu gibi bilinebilir. Çünkü geleceğe giden yol tek değil çoklu dünyalar biçimindedir. Her biride kendi dünyalarında gerçeğe dönüşür. Biz ise kendi dünyamızın kaçınılmaz sonucuyuz. Çoklu dünyanın bu yorumu kuantumun olasılık tezine terstir. Çünkü katı nedensellikle aynı değildir. En başta tek bir geçmişten salt bir gelecek doğmuyor, birçok dünya doğuyor; bir ağacın tek bir kökünde sayısız dalın ortaya çıkması gibi… Öte yandan klasik fizikte nedensellik kendi başına bir zorunluluğu içeriyor. Oysa çoklu dünyadaki kaçınılmazlık ne zorunluluğun nede tesadüfün sonucudur. Bizzat bilinçli bir seçimin ürünüdür. Hangi dünyada yaşayacağımızı kendi eylemimizin sonucu olarak belirler.

Kısaca Kopenhag yorumunda olasılık vardır ve bunlardan hangisinin gerçeğe dönüşeceği hususu rasgele olur. Çoklu dünyada ise ikiden başlayarak artan olasılıklar demeti vardır. ;ancak bunların tümü gerçektir ve tesadüf seçilmezler. Gözlem bizi alternatiflerden birinin parçası haline getirir. Ve öteki dünyalardan koparır. Gözlemimiz sonucunda öteki dünyalardan birinde var oluruz. Öteki alternatifler ise gözlemimizin ve dünyamızın dışında kendi içinde var olmaya devam eder. Bu farklılığa rağmen Everett, “her iki durumda da kuramın kendisi, bizim tecrübemizin aslında neyse o olacağını öngörür” diyerek iki tezin ortak yönlerini vurgular. İki yorum bazı yönleriyle birbirini tamamlıyor. Kopenhag yorumunun olasılıklı dünyası yeni teoride çoklu dünya görüşüyle gerçeğe dönüşür. Yine ilk yorumun belirsizlik içinde ortaya çıkan niteliği yeni yorumda bilinçli bir seçim halini alır. Buda Kopengah yorumundaki gözlemin sonucu etkileşmesi düşüncesiyle birbirini tamamlıyor.

4. ZAMANDA YOLCULUK:

Einstein’le zaman ve uzay birleştirildi; dört boyutlu uzay zaman tezi ortaya konuldu. Everett’in çoklu dünyası bu dört boyuta dayanır. Kuantumda geleceğin değil geçmişin bilinmesi ve çoklu dünya yorumları geçmişe yolculuğu teorik olarak olanaklı kılıyor. Çoklu dünyada tüm alternatif gerçeklerin yanı sıra ortaya çıkmış dalların geçmişe dayandığı tek bir kök vardır. Dört boyutlu uzay zamanda geriye yani dalların birleştiği köke ulaşıp diğer dallardan alternatiflerden birine girme imkânı var gibi gözüküyor. Bunu atomaltı parçacık araştırmaları da olanaklı kılıyor. Kuantum teorisinde her şeyin teorisinde her şeyin karşıtı vardır: Elektron karşı- elektron(diğer adıyla pozitron) proton/ karşı-proton kuark /anti-kuark gibi… Elektron- pozitron çiftini fotonlar üretir. Fotonlarsa kendisinin ürettiği bu çift tarafından üretilir. Bunu sağlayan kuantum dalgalanmasıdır. Bu karşıt çiftler dalgalanmayla yoktan var olabildikleri gibi, çabucak da yok olurlar. Bu yok oluş şiddetli bir saçılma biçiminde olur; bu da parçacığın zamanda geriye götürür. Tabii elektronlar yardımıyla protonlar da mezon yardımıyla yaparlar. Çünkü elektrik küvetinin taşıyıcısı fotonlardır; çekirdek kuvvetinin tarayıcısı da mezonlardır. Bu taşıyıcılar, parçacıklar karşı etkileşimi sağlarlar ve tamamen belirsizlik ilkesine göre ortaya çıkarlar. Mesela, bir elektron yüksek enerjili bir fotonla karşılaştığında onu soğurur ve zamanda geriye gider. Bu esnada onun karşıtı olan pozitron, zamanda ileriye doru yolculuğa devam eder. Zamanda geriye yolculuk, esasta parçacık anti parçacık ikileminde ortaya çıkıyor. Ve kuantum dalgalanmasının sonucu olarak bir belirsizlik hali içindedir. Belirsizlik daha çok zamana ilişkindir. Çünkü parçacıklar aynı anda iki yerde birden olabiliyorlar. Gerçek parçacıklar zamanda ileriye giderler. Ancak dalgalanmayla birlikte ortaya çıkan anti parçacık (sanal olan) zamanda ileri gidebildiği gibi geriye de yolculuk yapılabilir. Anti-parçacıklarla aynı anda iki yerde bulunurken yüreklerin birbirine eşitliği de korunmuş olur. Ortaya çıkıp kısa sürede yok olmalarına karşılık uzun sürede bu yüklerin eşitliği korunur. Zamanda yolculuk bu kısa sürede gerçekleşir. Bu da fotonlar için zamanı anlamsız hale getirir. Çünkü ışık hızında zaman durur. Bu yüzden de fotonlar karşı foton aynıdır. Foton-elektron ilişkisine benzer bir etkileşim, elektronla proton arasında bulunan mezon tarafından gerçekleştirilir. Çekirdek içi etkileşimi sağlayan bu mezonlara piyon denir. Piyonlarda tıpkı fotonlar gibi belirsizlik ilkesinde göre ortaya çıkıp kaybolurlar. Bunlar sanal fotonlar gibi piyonlardır. Proton etkileşim içinde hem sanal fotonları hem de sanal piyonları-mezonları yaydığı gibi soğurur da. Piyonda, etkileşim halinde karşı protona dönüşür, çok kısa bir sürede eski haline gelir.

Sonuç olarak, Eintein’in uzay zaman tezi ile atomaltı parçacıkların etkileşim içinde kendi karşıtıyla var olma ve yok olma tezi zaman yolculuğunu gündeme getiriyor. Zamansı harekette ileriye gidiş olsa da, uzayımsı harekette her yöne gidiş vardır. Bu noktada uzay zaman birlikteliği Everett’in çoklu dünya teziyle birleşince tek yönlü ilerlemenin temelleri de zayıflar. J. Gribin, bunu “zaman da bir tür ileri ve geri hakiki bir yolculuğu düşünmek mümkün ve bu tür bir zaman yolculuğu alternatif evrenler gerçeğine dayanır… Bütün olası şeyler gerçeğin bir kolunda mutlaka meydana gelir. O olası gerçekçiliğin bir anahtarı zamanda yan yolculuk etmek değil geriye gidip sonra başka bir dalda ileriye gitmektir” diyerek açıklar. Bu kuantumun Everett yorumudur. Kopenhag yorumunda ise, atom altı parçacıkların aynı anda anti-parçacığıyla birlikte farklı yerlerde var olması da, zamana da yolculuk tezini besliyor. Tabii atom altı parçacıklarda bu çok kısa süreliğine gözleniyor. Işık hızına erişen parçacıkların olmamsı nedeniyle bu yolculuk zorlaşıyor. Parçacık hızları artırdığında ise parçacığın kendisi değişiyor. Bu yüzden J. Gribbin :”Gerçek zaman yolculuğu imkânsız olabilir. Sadece son derece zordur ve hiç ama hiç muhtemel görünmemektedir” diyor.

5. KUANTUM VE YENİ PARADİGMA:

Newton’un uzay ve zaman mutlaklığına karşı Einstein, dört boyutlu evren anlayışını geliştirerek, kusursuz evren kavramını tahttan indirdi. Evrenin düz- doğrusal kendi yapısından kaynaklı eğrisel olduğunu söyleyerek, düşüncede yeni paradigmaların temelini attı. Bu düşünce, kimi yönleriyle determinizm ve belirlemeciliğe dayalı teoriyi zayıflattı. Her ne kadar Einstein’nın yasalarının varlığında ya da ısrarcı olduysa da sonuçta teorisinin adi göreliliktir. Buda mutlaklığı yadsır. Bir şeyin yere zamana ve gözlemciye göre değişe bilirliğini savundu. Kuantum tam bu noktada devreye girer. O açıdan Einstein kuantuma giden bir adımdır. Çünkü kuantumda, aynı anda gözleme ve mutlak ölçülebilirlik yoktur. Kuantumda yeni öne çıkan temel birkaç kavram yeni düşüncelerin yapı taşlarındandır. Bunlar belirsizlik olasılık tanımlayıcılık karşıtlılıkların birlikteliği sonuçların değişkenliği çoklu dünyalar kaos vs. dir. Kuantum çalışmalarının temel ayağını enerjinin- ışığın yapısı ve niteliğini oluşturdu. Enerjinin dağla- parçacık ilkemi bunu ifade ediyor. Newton fiziğinde enerji parçacık olarak algılandı paçacığın konumu bilinerek gelecek bilinirler oluyordu oysa kuantum da enerjinin ikili karakteri bir arada vardı. Enerji aynı anda hem dalga hem parçacıktı; ama aynı anda ölçme imkânı yoktu. Bu tez, bir şeyin tek olma özelliğini zayıflattı. Klasik mantık kurallarına bir karşı çıkıştı aynı zamanda, mantık önermelerinde A, A dır B olamaz düşüncesi egemendir. Kuantumla A, A olabildiği gibi A, B de olabilir. Dolayısıyla bir şeyin birden fazla hem de birbirine karşıt niteliklere sahip olduğu görüşü öne çıktı bu görüşte tekçi ve mutlakçı anlayışı sarstı bunun en temel sonuçlarından biride katı nedenselliğin temellerinin zayıflamasıdır. Aynı anda ikili karaktere sahip olma belki bir nedenin belli bir sonucu yaratmasını imkânsız hale getiriyor. Böylece determinizm tahtından indirilişi oluyor.

Bu noktada mutlaklığı, tekçiliği ve determinizmi asıl olarak yerinden eden tez kuantumun belirsizlik ilkesidir. Atom altı parçacıklarda varlığı kanıtlanan dalga- parçacık yapısı şuanı bilmeyi engellediği gibi geleceği de tümüyle öngörülemez hale getiriyor. Newton da olduğu gibi konumu ve zamanı bilmekle gelecek belirli hale gelmiyor. Çünkü ikisinde birlikte ölçme olanağı yok. Konum tespit edildiğinde zaman bilinmez hale geliyor; zaman tespit edildiyse konumu bilinmez oluyor. Bu bilinmezliğin yarattığı en temel sonuç mutlaklığı ve determinist anlayışı ortadan kaldırılmasıdır. Belirsizlik ilkesi, bize tek bir neden ve tek bir sonuç vermez. Bunun yerine kuantumun çok temel tezi olasılıkla demetini verir. Newton’un tekçi alternatifsiz dünyası kuantumda olasılıklara dayalı farklı alternatiflere yerini bırakır. Yasaların mutlak zorunluluğu yerini rastlantı alır. Kuantum önümüze olasılıklar senekler sunar; ama bunlarda hangisini olacağına öngörmez. Atom altı parçacıklar dünyası bu bilinmezliğe dönük her gözlem ve müdahale sonucu değiştirir. Böylece ön görmemezlik daha da artar. Çünkü olasılıklar demetinden hiç biri diğerinden daha şanslı değildir; eşit şansa sahip olarak hepsinin gerçekleşme imkanı vardır. Sadece gözlem ve deney bazı olasılıkları daha şanslı hale getiriyor ama sonucu belirlemez.

6. KUANTUM FİZİĞİ VE SOSYAL OLGULARA YANSIMASI:

Kuantumun Tarihe Bakış Açısı;

Kuantum fiziği sosyal bilimlerde tarihe bakış açımıza yeni paradigma ortaya çıkardı. Newton’da dogmatizmle sonuçlanan düşünce yapısı, kuantumla yerini belirsizlik ilkesine dayalı olarak karşıtlıkların birliğine olasılıklara alternatiflere ve insanın iradesine bıraktı. Olasılık ve alternatiflerin olduğu bir yerde, mutlak doğru fikrine dayalı benmerkezcilikte ortadan kalkar. Alternatiflerin varlığı düşünceleri doğalında içinde barındırır. Şimdi bunları toplum ve tarihe uyarlamanın bir yorumunu yapabiliriz. Kuantumun temel tezi olan belirsizlik ilkesi parçacıkların bizzat özelliği olduğu gibi enerjinin yayılımında da kendini gösterir. Newton’da enerji düz bir çizgide kesintisiz yayılıyor. Kuantumda tersine enerji kesik kesik yayılıyor ve sıçramalı bir özelliğe sahiptir. Enerji paketçikleri aslında bu kaos aralığıdır, belirsizdir. Bir paketçilikten diğerine nedeni kesin tespit edilemeyen bir belirsizlik içinde sıçrama halindedir. Kaos aralığı, bize toplumların eski ile yeni arasındaki karmaşa sürecini gösterir ve bu, belirgin bir konum olmadığı gibi, kestirilebilir, bilinir bir durumda değildir. Newtondaki gibi her an tespit edilebilecek bir konum ve burada yoktur. Tersine, bir oluş ve süreç söz konusudur. Belirsizlik ve kaosun ortaya çıkardığı olasılıklar bu süreç içinde bir oluşuma dönüşebilirler bu da rastlantının etkisini taşımakla birlikte, gözlemciyi de kendi içine katar. Atomaltı parçacıklardaki gözlemci, toplumsal olgularda bizzat insan iradesinin, bilincin kendisidir. Nasıl ki bir fotonla etkileşimde elektron, atomun etrafındaki kabuklarda enerji seviyesine göre bir sıçrama yapıyorsa kaos sürecinde çıkışta böyle bir sıçramayı gerektiriyor. o çıkışı, toplumsal yapılarda insanın kendi iradesi yapar kendiliğinden yapar. bu da bizi sıçramalı tarih anlayışına götürür.

Görüldüğü gibi kuantumda insan iradesi büyük önem taşıyor. kaos sürecinde bu rolü daha da artıyor. Ancak insanın olayları etkileme ve değiştirme gücünün mutlak sonucu belirleme olmadığı da belirtmek gerekir. Ön görememelik de bu mutlak belirlemeciliği olmamasıdır. İnsanın etkisi bir olasılığın güçlendirilmesidir; yoksa mutlaklığı değil. Bu mutlaklığı yaratmayan, ama özne olabilen bir toplum ve insan gerçekliği demektir. Böylece tarih zorunluluğun yasasından çıkıp insanın bir esri haline gelir. Nasıl ki Schrödeinger’in kedisi örneğinde gerçeklik gözlemle ortaya çıkıyorsa, toplumlar tarihinde de insan iradesi olasılıklarda rol sahibidir. Olmuş şeyin bilineceğinden hareketle geçmiş tarih bilinir. Şuanın belirsizlik ve kaos iççinde olması şimdiyi bilinmez yapar. Çünkü kaosun kendi anlamında görüldüğü gibi biçimsiz, öz yani hamur halindedir. Bilinir bir şekli yoktur. Olasılıklar demetidir. Gelecekse bu belirsizli içerisinde öngörülemezdir. Kuantumun dalga-parçacık ikilemi ve enerjinin yayılma özelliği bize toplumların olasılıklar ve alternatifler içeren kaos aralığını verdi. Kuantumun Kopenhag yorumuna göre, insan iradesiyle bu olasılıklardan biri güçlendiriliyordu. Sonuçta bir olasılık gerçekleşme şansını buluyordu. Çoklu dünyalar tezi, aynı biçimde olasılığa dayandı; ancak sonuçları da Kopenhag yorumundan farklı olarak çoğullaştırıldı. Bir anlamda iki tez birbirini tamamladı. Çoklu dünyalar tezini asıl anlamlı kılan karşıtların birliğidir. Dalga mı parçacık mı sorusunda Niels bohr’un tamamlayıcı ilkesiyle dalga parçacık birlikteliği ortaya çıktı. Bu da karşıtların birlikteliğidir. O zaman birinin diğerini yok etmesi değil, bir arada varlığı söz konusudur. Başlangıçtaki bu karşıt birliktelik sonuçlarının da çoklu ve alternatifli olmasına imkan sunar.

Karşıtlıkların birlikteliği, düşünce dünyası açısında bazı önemli sonuçlar yarattı. Kuantumda her şeyi yöneten dinamik elektronlarla fotonlar arasındaki etkileşimdir. Dolayısıyla karşıtlıkların birlikteliği esasta bir etkileşim olayıdır. Bu yönüyle “ruh mu, madde mi?”, “düşünce mi duygu mu “ gibi kimi sorular anlamını yitirir. Çünkü kuantumda asıl olan bunların birlikteliği ve etkileşimidir. Aynı şey toplumsal olgularda yeni bir bakış yaratıyor. Tarihten bugüne hep bir karşıtlık vardır ve bunların birbirini yok etmesi toplumların değişim dinamiği olarak algılandı. Özellikle de sınıflar açısında bu karşıtlık çok belirgindir. Özellikle her toplumda sınıfların karşıtlığı ve kesinliği biraz da bu bakışla alakalıdır. Oysa her sınıf, kendi toplumun sosyal bir olgusudur. Sosyal olgular ise toplumsal sistemlerin bizzat kendileriyle var olup onların gelişmesiyle gelişir, yıkılışlarıyla da yok olurlar. Zorla ne yaratılabilirler ne de yok edilebilirler. Sosyalist devrimlerde ortadan kaldırıldığı düşünülen sonradan daha da güçlenerek ortaya çıkması bu gerçeğin açık kanıtıdır. Kuantum, bu birbirini yok etmeye çalışan keskin karşıtlığın yerine etkileşime dayalı birlikteliği koyuyor. Birinin varlığı diğerini yadsımıyor. Newtondaki kesişmezliği, toplumu parçaladı. 28 Hem sınıfsal hem de birey-toplum ikilemi bağlamında ayrışıma dayalı sonuçlar oldu. Kuantumdaki etkileşim bu temeli zayıflattı. Yerine olasıklara dayalı alternatifleri koydu. Alternatifler bir çeşitlilik fikri yarattı. Bu da çoklu dünyalar teziyle toplumsal yapılarda kültürel çoğunluğun yolunu açtı. Kuantum ve görelik elbette sosyal bilimler ve olgularla yeni arayışlara yol açtı. Ama bunun toplumsal değişim ve yaşam felsefesi haline gelmesi zaman ve mücadele gerektirir.

MÜRSEL YILDIZ 3.BÖLÜM

 

   

YORUM GÖNDER

ZİYARETÇİ YORUMLARI

BENZER KONULAR

EN GÜZEL YOLDAŞLARI ANARKEN

TARİHİ 15 AĞUSTOS ATILIMI ve YARATTIĞI SONUÇLAR

ZAFERE GİDERKEN TOPLUMSAL BİRLİK ANI

MEŞRU SAVUNMA NEDİR?

15 AĞUSTOS ATILIMI KÜRDÜN ÖZGÜR TARİH YAZIMIDIR

ÖNDERLİK GERÇEKLİĞİ

15 AĞUSTOS DESTANI VE KAHRAMAN EGÎT GERÇEKLİĞİ!

ZİLAN BİR FEDAİ GELENEĞİDİR

KDP, TC’NİN SAHADAKİ FAAL KONTRA JİTEMİDİR

ÖNDERLİKSEL PARADİGMANIN ZAFERİ

KÜRT İSYANLARI VE İÇ İHANET

ULUSLARARASI CEZA MAHKEMELERİNDE SAVAŞ SUÇLARI

PKK İRADELEŞEN VİCDANIN HAKİKAT KILAVUZUDUR

BARIŞ GÖRÜŞMELERİ VE TASFİYE SÜRECİ

TALİBAN - AFGANİSTAN

ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ ROMA STATÜSÜ

ORTADOĞU'DA ÇÖZÜM ARARKEN

VARLIĞIMIZIN TEMİNATI TOPLUMSAL ÖZ SAVUNMA BİLİNCİDİR

ÖNDERLİK PARADİGMASI - ORTADOĞU

BİLGE ÖCALAN BİZLERİ TOPLUMSAL ÖZ SAVUNMAYA ÇAĞIRIYOR

HAKİKAT ARAYIŞI OLAN GENÇLİĞE!

YAŞANAN ŞAHADETLERİ DOĞRU ANLAMLANDIRABİLMEK

HER HAKİKAT ARAYIŞI, HAKSIZLIĞA KARŞI MÜCADELE İLE BAŞLAR

DÜNDEN BUGÜNE AÇLIK GREVLERİ

ZİMANEK

YİĞİTLİK YÜREK İŞİDİR! 

ÖZE YABANCILAŞMA VE İNSANİ DUYARLILIKLAR ÜZERİNE

KÜRT HALKINA KARŞI ULTRA FAŞİZMİN DARBE DİNAMİĞİ DEVREDEDİR

GERASİMOV DOKTRİNİ NEDİR?

OTONOM MÜCADELE-SAVAŞ DÖNEMİ

TÜRKİYE'NİN DİRİ FAŞİZM BELLEĞİ KÜRT HALKINA BİLENİYOR

PKK ÖZGÜRLEŞTİREN BİR ÖZ DİRENİŞ HAKİKATİDİR

DÜŞMAN BİLİNCİ ve DÜŞMANA ÖFKE

ULRİKE MEİNHOF: SİLAHLANMAYAN ÖLÜR, ÖLMEYENLERSE CANLI CANLI CEZAEVLERİNE GÖMÜLÜR

KLASİK SİYASAL AKIMLAR VE DEMOKRATİK TOPLUMCULUK

MAKRO TARİH OLARAK ANNALES F. BRAUDEL VE ABDULLAH ÖCALAN (1. BÖLÜM)

F. BRAUDEL  A. ÖCALAN MEKAN-ZAMAN-SÜRE KAVRAMLARI (2. BÖLÜM)

TEMSİLİ DEMOKRASİ

AFGANİSTAN: KAZANAN KİM KAYBEDEN KİM?

DERSİM'İN TESLİMİYETİ SEÇEN ÇOCUKLARI

DEĞERLER AŞINMASINI ÖZGÜR BİR RUHSAL DİRENİŞ DURDURUR

İMRALI DEMOKRATİK DİRENİŞ ÇİZGİSİ NEYİ İFADE EDİYOR

ŞEHİT CİHAN'I HATIRLAMAK

ISIS started? Turkey attacks Yezidis in Iraq

ÖZEL SAVAŞ TROLLERİNE KARŞI APOCU İDEOLOJİK REFLEKS

ATEŞKES VE ÖCALAN'I SAVUNMAK

TARİHİ TOPLUMSALLIĞIN İSYANI OLARAK HALKLAR ÖNDERİ ÖCALAN

''ADIM ABDULLAH''

AVRASYACI KLİĞİN PKK DÜŞMANLIĞINI DOĞRU KAVRAMAK

ULUS-DEVLETCİLİK VE TOPLUMCULUK

KANLI TOPRAKLARDA BARIŞI YEŞERTEN BİLGE

MİLLİYETÇİLİKTEN DEMOKRATİK ULUSÇULUĞA

DEMOKRATİK SİYASET: TARİHSEL KÖKEN -2-

DEMOKRATİK SİYASET: TARİHSEL KÖKEN -1-

PKK'NİN TASFİYESİ KONSEPTİ - ORTADOĞU

KİTLESELLEŞEN BİR ANTİFAŞİST SOKAK MÜCADELESİ SÜRECİ KARŞILAR

YEREL DEMOKRATİK YÖNETİMLER

DEVLETSİZ YAŞAMAK MÜMKÜN MÜ?

İKTİDAR VE GÜÇ

BİREY TOPLUM ÇELİŞKİSİ VE SÖMÜRGE KİŞİLİK GERÇEKLĞİ (1.BÖLÜM)

BİREY TOPLUM ÇELİŞKİSİ VE SÖMÜRGE KİŞİLİK GERÇEKLİĞİ (2.BÖLÜM)

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (GİRİŞ)

ÖZGÜR YURTTAŞ HAREKETİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ

KÜRTLER VE İHANET

AFGANİSTAN ÜZERİNE

BiREY TOPLUM ÇELİŞKİSİ  VE SÖMÜRGE KİŞİ  GERÇEKLİĞİ (3.BÖLÜM)

“TC JİTEMİ KDP’NİN KÜRDİSTAN DEVRİMİNİ GASP ETME PLANI”

GERÇEK AŞK NEDİR 

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (1.BÖLÜM)

MANKURTLAŞAN TÜRK SİYASETİNİN ÇÖKÜŞÜ

KOMÜNALİTE ÜZERİNE

TÜRKİYE'DE ULUS-DEVLET VE DEMOKRATİK ULUSLAŞMA SÜRECİ -1-

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI 2.BÖLÜM

TÜRKİYE'DE ULUS-DEVLET VE DEMOKRATİK ULUSLAŞMA SÜRECİ -2-

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (3.BÖLÜM)

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (4.BÖLÜM)

TÜRKİYE'DE ULUS-DEVLET VE DEMOKRATİK ULUSLAŞMA SÜRECİ -3-

BAYRAK VE ÇOCUK

KUANTUM FİZİĞİNİN SİYASET BİLİMİNE UYARLANMASI (SONUÇ )

HERKESİN BİLDİĞİ 'SIR' DEĞİLDİR! 

MODERNİTENİN  BİTMEYEN PROJESİ: TALİBAN

PKK’NİN GÖRKEMLİ DEVRİM ÇAĞINDA DİRENİŞLE NEWROZLAŞMAK

DEHAKLAŞAN İLKEL MİLLİYEÇİLİK EN TEHLİKELİ İDEOLOJİDİR

ERBİL SEMALARINDA KAMİKAZE DRONE OYUNLARI

TOPLUMSAL YOZLAŞMANIN PANZEHİRİ GENÇLİK ÖNCÜLÜKLÜ DİRENİŞ ve ÖZ SAVUNMADIR! 

ÇALIŞMALARIMIZDA YANLIŞ SİYASALLAŞMALAR

MEŞRULUĞUN KAYNAĞI: AHLAKİ VE POLİTİK TOPLUM

KAPİTALİZM DÜNYANIN SONUDUR

DEMOKRATİK MODERNİTE EKSENİNDE İDEOLOJİK YERELLEŞME (1)

AHLAKİ VE POLİTİK GÖREVLER

İMRALIDA GUANTANAMO ÖZEL NATO HUKUK REJİMİ UYGULANIYOR

SANATÇI HİSSİ SAVAŞÇI HİSSİ

DEMOKRATİK MODERNİTE EKSENİNDE İDEOLOJİK YERELLEŞME (2)

IRAK SEÇİMLERİ ÜZERİNDE TÜRKİYE GÖLGESİ VE GÜNEY PARADOKSU

MUHTEŞEM YALNIZLIK VE BİZ !

AHLAKİ VE POLİTİK TOPLUM BOYUTU (DEMOKRATİK TOPLUM)

DEMOKRATİK MODERNİTE EKSENİNDE İDEOLOJİK YERELLEŞME (3)

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (1. BÖLÜM)

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 2.BÖLÜM

HEVAL ŞÜKRÜ'YÜ  UĞURLARKEN

''SOSYALİZMİN KÜRESEL YÜKSELİŞİNDE PKK'NİN ÖNCÜLÜK ROLÜ''

SÖMÜRGE ÜRETİM TARZINDAKİ SINIF ÇELİŞKİSİNİN ANALİZİ 1.BÖLÜM

ANLAM YÜKLÜ ZAMANLARDA 'ÖZGÜR İNSAN'LA DİYALOGLAR

TARİHTEN GÜNÜMÜZE KADININ ÖZ SAVUNMASI 13.BÖLÜM

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 3.BÖLÜM

SÖMÜRGE ÜRETİM TARZINDAKİ SINIF ÇELİŞKİSİNİN ANALİZİ 2.BÖLÜM

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 4.BÖLÜM

GÜNEŞ ÜLKESİNDE DİRİLİŞİ ÖNDER APO VE ŞEHİTLER GERÇEKLEŞTİRDİ

PSİKOLOJİK SAVAŞ ÜZERİNE

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 5.BÖLÜM

“Dijital medya tasfiyeciliğinin zehirleme virüsü”

ÖNDERLİKTE YAŞAM, BİRDEVRİMCİ MÜCADELEDİR

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (6.BÖLÜM)

PARASTİNA REWA U PARASTİNA CEWHERİ

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (7. BÖLÜM)

KCK'DEN ULUSLARARASI TOPLUMA 'KİMYASAL SİLAH' MEKTUBU

HDP YÜZDE 15 AMA FAŞİZM VAR KİMYASAL SİLAHLAR VAR

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 8.BÖLÜM

İSYAN FAŞİZME KARŞI BİR SİVİL ANGAJMAN HAKKIDIR

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (9.BÖLÜM)

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK (10.BÖLÜM)

AN SERKEFTİN AN SERKEFTİN PKK

DEVRİMCİ KÜLTÜR ve AHLAK 11.BÖLÜM (SON)

KATİLLERDEN HESAP SORMA ZAMANI

İLK SÖZ

3.DÜNYA SAVAŞINDAN ÇIKIŞI SAĞLATACAK TEK GÜÇ DEMOKRATİK HALK DEVRİMİDİR

FAŞİZM TOPLUMU ŞİDDETLE YÖNETMEK İSTER

DÖNEMİN GÖREVİ DEVRİMCİ HALK SAVAŞIDIR

DEVRİMCİ HALK SAVAŞI VE DEMOKRATİK SİYASET

DİRİLİŞTEN KURTULUŞA ÖZGÜRLÜK AŞKI EN TEMEL GÖREVİMİZ

“SEÇİMLERE ENDEKSLENMİŞ ÇÖZÜM BEKLENTİLERİ ÜZERİNE”

ZİHNİYET DEVRİMİ HAKİKAT DİYALOGLARINDA SAKLI

İHANETİN BEDELİ, YOK OLUŞA DOĞRU!

ÖZEL SAVAŞ; BİLİNÇLENEREK, ÖRGÜTLENEREK, DAYANIŞMA İÇERİSİNE GİREREK YENİLGİYE UĞRATILABİLİR

TÜRK DEVLETİNİN PSİKOLOJİK SAVAŞ YÖNTEMLERİ

ÜÇÜNCÜ ÖNDERLİKSEL DOĞUŞ

KÜRTLER DEMOKRATİŞLEŞMENİN ÖNCÜSÜDÜR

DEVRİMCİ EN USTA SANATKÂRDIR

9 EKİM KOMPLOSU 24’ÜNCÜ YILINA GİRERKEN

ÖZGÜRLÜKTEN KORKMAK ESARET GETİRİR

DEVRİMCİ AHLAKİ HÜMANİZMANIN SİYASİ TEMSİLİ

YURTSEVER HALKIMIZA VE DEMOKRATİK KAMUOYUNA!

YURTSEVER KÜRDİSTAN HALKINA VE TÜM KAMUOYUNA

DİJİTAL MEDYADA GÜNDEM ÖNDER ÖCALAN REFERANDUMU

ACIMIZ, BİLİNCE DÖNÜŞEN EYLEMDİR

ÜÇÜNCÜ YOLU ÖRGÜTLÜ VE EYLEMLİ KILMAK

ÖNDERLİĞİMİZİN ÖZGÜRLÜĞÜ YEGANE AMAÇ VE HEDEFİMİZDİR

“DEĞERSİZLİK” AYMAZLIĞI

EMEK VE YAŞAM BAĞLARI

ÖNDERLİK ÇİZGİSİNİN BAŞARISI VE HDP

ÖNDERLİK GERÇEĞİ BÜYÜK BİR EMEK YOĞUNLAŞMASIDIR (1.BÖLÜM)

XELİFAN ŞEHİTLERİ ONURUMUZDUR

MİLİTAN DİLSİZ KONUŞANDIR

ÖNDER APO, BİR HALKIN VAROLMA TARİHİ

ÖNDERLİK GERÇEĞİ BÜYÜK BİR EMEK YOĞUNLAŞMASIDIR (2.BÖLÜM-SON)

ŞİMDİ PKK ZAMANI!

PLATFORM MEVZİDİR,TERK ETMEK SUÇTUR!

ORTADOĞU'DA SUNNİ SEÇİM BLOKLARI İNŞASI

AHLAK FELSEFESİ Mİ VİCDAN FELSEFESİ Mİ?

FAŞİST SALDIRILAR KARŞISINDA NE YAPMALIYIZ?

DEVRİMCİ HALK SAVAŞINI BÜYÜTEREK ‘ÖZGÜRLÜK ZAMANI’ HAMLESİNİ ZAFERLE TAÇLANDIRACAĞIZ

“HAKİKAT AŞKTIR AŞK ÖZGÜR YAŞAMDIR”  “Önder APO”

HAKİKAT PENCERESİNDEN KADRO

SİSTEM KARŞITI HAREKETLER

BİLİM İLE İKTİDARIN BİRLEŞTİĞİ SAHA: DEMOGRAFYA (1.BÖLÜM)

KADIN’I ARAMAK VE HAKİKATİN UMUDUNA ERİŞMEK

AİLE SORUNU VE AİLENİN DEMOKRATİKLEŞMESİNİN ÖNEMİ

ANLAMIN HAKİKAT BİLGELİĞİ

BİLİM İLE İKTİDARIN BİRLEŞTİĞİ SAHA  DEMOGRAFYA (2.BÖLÜM)

HAKİKAT PENCERESİNDEN KADRO (2.BÖLÜM)

KENDİ TOPLUMSALLIĞINI BİZZAT YARATMAYA GİRİŞEN ÖNDER APO

ÖZGÜRLÜK ZAMANI HAMLEMİZİ,ÇÖKERTME PLANI'NI ÇÖKERTMİŞTİR

TÜRK DEVLETİNE KİMYASAL SİLAH KULLANMA AYRICALIĞI

PKK VE ÖNDERLİĞİNE KURULAN NATO GLADİOSU KOMPLOSUNUN ŞİFRESİ: OLOF PALME SUİKASTI

HAKİKAT PENCERESİNDEN KADRO (3.BÖLÜM)

ARTIK SAVAŞIN KARAKTERİ DEĞİŞTİ!

KÜRDÜN TARİHİ ACILARININ DERMANIDIR PKK

HALEPÇE'DEN WERXELÊ'YE KÜRTLERİN KİMYASALLA MÜCADELESİ

RADİKAL DEMOKRASİYİ KÜRTLERDEN ÖĞRENECEĞİZ

SOYKIRIMA KARŞI YENİLMEYEN STRATEJİ

ULUSLARARASI KOMPLO VE DEM DEMA AZADİYÊ HAMLESİ

40 YILLIK MÜCADELE TARİHİNİN ZİRVESİ: ROJAVA KADIN DEVRİMİ

PKK SÖMÜRGECİLERİN BÖLDÜĞÜ KÜRDİSTAN SINIRLARINI BİRLEŞTİRİYOR

KAYALARDA KÖK SALMAKTIR GERİLLACILIK (1.BÖLÜM)

KİMYASAL SİLAHLARIN YASAKLANMASI ÖRGÜTÜ NEDEN SESSİZ?

ÖNDERLİK GERÇEĞİ VE PKK DENEYİMİ

KAYALARDA KÖK SALMAKTIR GERİLLACILIK (2.BÖLÜM)

APOCU MİLİTAN KİŞİLİK (9.BÖLÜM)

KİMYASAL SALDIRILAR İÇİN YERİNDE İNCELEME YAPILSIN

ŞEHİT MEHMET TUNÇ

ZEHİRLİ GAZLAR VE KİMYASAL SİLAHLARIN KULLANIMI VE YASAKLANMASINA DAİR DERLEME 

109 AYDINDAN BM’YE KİMYASAL SİLAH KULLANIMI İÇİN SORUŞTURMA ÇAĞRISI

1923’TEN BERİ SÜREN HAKSIZLIĞA SON VERİN!

APOCU MİLİTAN KİŞİLİK (10.BÖLÜM)

PKK'NİN KURULUŞUNUN ANISINA (1.BÖLÜM)

KOMÜNAL KADIN EKONOMİ DERLEMELERİ – 1

İSYANSIZ YAŞAM KÖLE İNSANI YARATIR